Xem mã nguồn của Thể loại:Phân cấp hành chính Nga

[[Thể loại:Đất nước Nga]]
'''[[:Thể loại:Đất nước Nga|Liên bang Nga]]''' được chia ra nhiều cấp hành chính khác nhau để dễ quản lý vì đất nước này là một nước lớn nằm ở cả hai châu lục, chiếm phần lớn lục địa Á-Âu, và là một trong những nước đông dân nhất thế giới.

== Chủ thể liên bang ==
'''Liên bang Nga''', theo hiến pháp, bao gồm 89 [[:Thể loại:Chủ thể Liên bang|chủ thể]], trong đó có 48 tỉnh (oblast), 24 nước cộng hòa, 9 tỉnh đặc thù (krai), 3 thành phố liên bang, 4 khu tự trị, và 1 khu tự trị đặc thù.

[[Tập tin:Bản đồ Liên bang Nga.png|Liên bang Nga bao gồm các nước cộng hòa (xanh lá) , các tỉnh đặc thù (cam) , các tỉnh (vàng), các thành phố cấp liên bang (đỏ), các tỉnh tự trị (hồng) và các khu vực tự trị (lam), đây đều là các chủ thể bình đẳng trong Liên bang Nga" — đoạn 1 của Điều 5 Hiến pháp Liên bang Nga. Các vùng lãnh thổ mới được sáp nhập có các đường kẻ sọc.|thế=Liên bang Nga bao gồm các nước cộng hòan, các tỉnh đặc thù, các tỉnh, các thành phố cấp liên bang, các tỉnh tự trị và các khu vực tự trị, đây đều là các chủ thể bình đẳng trong Liên bang Nga" — đoạn 1 của Điều 5 Hiến pháp Liên bang Nga. Các vùng lãnh thổ mới được sáp nhập có các đường kẻ sọc.|nhỏ|500x500px]]

Hệ thống chính quyền của các chủ thể liên bang được xác định theo các nguyên tắc chung do liên bang thiết lập. Mỗi khu vực có một cơ quan lập pháp (đại diện) ( hội đồng lập pháp, duma ) và một cơ quan hành pháp (chính phủ). Trong mọi lĩnh vực đều có chức danh viên chức cao nhất ( người đứng đầu, thống đốc ), được bầu với nhiệm kỳ không quá 5 năm và không được giữ chức vụ đó quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp.

Nước Nga cũng được chia thành 8 [[:Thể loại:Vùng Liên bang|vùng liên bang]], mỗi vùng có một đại diện toàn quyền của Tổng thống Nga .

Các chủ thể của liên bang có cơ cấu hành chính-lãnh thổ riêng. Theo quy định, các đơn vị  hành chính-lãnh thổ chính trong một chủ thể liên bang là các [[Quận|quận]] và các [[Thành phố Nga|thành phố]].

=== Phân loại chủ thể liên bang Nga ===
==== Nước Cộng hòa ====
''Bài chi tiết: [[:Thể loại:Nước cộng hòa|Nước cộng hòa]]''

'''Nước Cộng hòa''' (республики(respubliki), số ít республика(respublika)) tự trị trên danh nghĩa, có hiến pháp riêng, có tổng thống và nghị viện; do chính phủ liên bang đại diện trong quan hệ quốc tế; và được hiểu là nơi sinh sống của một nhóm dân tộc thiểu số.

==== Tỉnh ====
''Bài chi tiết: [[:Thể loại:Tỉnh|Tỉnh]]''

'''Tỉnh''' (области, số ít область; oblasti, số ít oblast) là chủ thể phổ biến nhất, là đơn vị hành chính có thống đốc do liên bang bổ nhiệm và cơ quan lập pháp dân cử địa phương. Chủ thể này thường được đặt theo tên thủ phủ — thành phố lớn nhất của tỉnh và cũng là trung tâm hành chính.

==== Tỉnh đặc thù ====
''Bài chi tiết: [[:Thể loại:Tỉnh đặc thù|Tỉnh đặc thù]]''

'''Tỉnh đặc thù''' (края, số ít край; kraya, số ít krai hoặc kray, cách viết sau ít thông dụng) thực chất cùng loại chủ thể với tỉnh. Sự khác biệt mang tính lịch sử do các chủ thể này đã từng được coi là vùng biên cương.

==== Khu tự trị đặc thù ====
'''Khu tự trị đặc thù''' (автономная область; avtonomnaya oblast) duy nhất ở Nga là ''Khu tự trị Do Thái''.

==== Khu tự trị ====
''Bài chi tiết: [[:Thể loại:Khu tự trị|Khu tự trị]]''

'''Khu tự trị''' (автономные округа, số ít автономный округ; avtonomnyye okruga, số ít avtonomny okrug) có nhiều quyền tự trị hơn một tỉnh nhưng ít hơn một nước cộng hòa; thường là khu vực có đa số người dân tộc thiểu số.

==== Thành phố liên bang ====
''Bài chi tiết: [[:Thể loại:Thành phố Liên bang|Thành phố liên bang]]''
Thành phố liên bang (các thành phố nằm dưới quyền quản lý trực tiếp của Liên bang) (федеральные города, số ít: федеральный город; federalnyye goroda, số ít federalny gorod)—các thành phố lớn và chính, hoạt động như là các đơn vị hành chính độc lập.

=== Đặc điểm quy định trong Hiến pháp của các chủ thể liên bang Nga ===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|+ Các loại chủ thể liên bang của Nga và các đặc điểm pháp lý
|-
! Loại chủ thể
! Đặc điểm pháp lý
|-
| Nước cộng hòa
| 
* Có địa vị "quốc gia" quy định rõ trong Hiến pháp Nga (Điều 5 Khoản 2); 
* Có hiến pháp riêng (Điều 5 Khoản 2); 
* Không thể thuộc về các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4); 
* Không thể bao gồm các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4); 
* Có quyền quy định ngôn ngữ dân tộc riêng (Điều 68 Khoản 2);
|-
| Vùng và Tỉnh
| 
* Có quy chế riêng (Điều 5 Khoản 2); 
* Không thể thuộc về các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4); 
* Có thể bao gồm các khu tự trị (Điều 66 Khoản 4);
|-
| Thành phố liên bang
| 
* Có quy chế riêng (Điều 5 Khoản 2); 
* Không thể thuộc về các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4); 
* Không thể bao gồm các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4);
|-
| Tỉnh tự trị
| 
* Có quy chế riêng (Điều 5 Khoản 2); 
* Thuộc về Liên bang Nga trong trường hợp duy nhất (Điều 5 Khoản 1); 
* Có thể bị sáp nhập theo pháp lệnh liên bang về tỉnh tự trị (Điều 66 Khoản 3); 
* Không thể thuộc về các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4); 
* Không thể bao gồm các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4);
|-
| Khu tự trị
| 
* Có quy chế riêng (Điều 5 Khoản 2); 
* Có thể bị sáp nhập theo pháp lệnh liên bang về khu tự trị (Điều 66 Khoản 3); 
* Có thể thuộc về các vùng, các tỉnh (Điều 66 Khoản 4); 
* Không thể bao gồm các chủ thể liên bang khác của Nga (Điều 66 Khoản 4);
|}
== Đơn vị phân chia khác ==
=== Các vùng liên bang ===
Tất cả các chủ thể liên bang được hợp thành 7 vùng liên bang <ref>"Общероссийский классификатор экономических регионов" (ОК 024-95) введённый 1 января 1997 г., в ред. Изменения № 05/2001. Секция I. Федеральные округа (Russian Classificaton of Economic Regions (OK 024-95) of January 1, 1997 as amended by the Amendments #1/1998 through #5/2001. Section I. Federal Districts)</ref> , mỗi vùng do một đặc phái viên được Tổng thống Nga bổ nhiệm quản lý. Đặc phái viên các vùng liên bang là kênh liên lạc giữa các chủ thể liên bang và chính phủ liên bang và là người chịu trách nhiệm trước tiên trong việc giám sát thực thi luật pháp liên bang tại các chủ thể liên bang.

[[Tập tin:Bản đồ các vùng Liên bang Nga, trước năm 2022.png|width=100%]]
<small>''Bản đồ các vùng Liên bang Nga, trước năm 2022''</small>

{| class="wikitable sortable" style="width: 100%;"
|+ '''Thống kê các Vùng Liên bang của Nga (2024)'''
|-
! № !! Tên gọi !! Viết tắt !! Diện tích (km²) !! Dân số (2024) !! Mật độ dân số (người/km²) !! Số chủ thể liên bang !! Trung tâm hành chính !! Thành phố lớn
|-
| 1 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Trung tâm|Vùng liên bang Trung tâm]] || ЦФО || 650 205 || 40 198 659 || 61,82 || 18 || [[Thành phố Moscow|Moscow]] || Moskva
|-
| 2 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Tây Bắc|Vùng liên bang Tây Bắc]] || СЗФО || 1 686 972 || 13 840 352 || 8,20 || 11 || [[Thành phố Saint Petersburg|Saint Petersburg]] || Saint Petersburg
|-
| 3 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Miền Nam|Vùng liên bang Miền Nam]] || ЮФО || 447 821 || 16 624 081 || 37,12 || 8 || [[Thành phố Rostov trên sông Đông|Rostov trên sông Đông]] || [[Thành phố Krasnodar|Krasnodar]]
|-
| 4 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Bắc Kavkaz|Vùng liên bang Bắc Kavkaz]] || СКФО || 170 439 || 10 251 083 || 60,15 || 7 || [[Thành phố Pyatigorsk|Pyatigorsk]] || [[Thành phố Makhachkala|Makhachkala]]
|-
| 5 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Volga|Vùng liên bang Volga]] || ПФО || 1 036 975 || 28 540 832 || 27,52 || 14 || [[Thành phố Nizhny Novgorod|Nizhny Novgorod]] || [[Thành phố Kazan|Kazan]]
|-
| 6 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Ural|Vùng liên bang Ural]] || УрФО || 1 818 497 || 12 262 295 || 6,74 || 6 || [[Thành phố Yekaterinburg|Yekaterinburg]] || Yekaterinburg
|-
| 7 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Siberi|Vùng liên bang Siberi]] || СФО || 4 361 727 || 16 567 143 || 3,80 || 10 || [[Thành phố Novosibirsk|Novosibirsk]] || Novosibirsk
|-
| 8 || [[:Thể loại:Vùng liên bang Viễn Đông|Vùng liên bang Viễn Đông]] || ДФО / ДВФО || 6 952 555 || 7 866 344 || 1,13 || 11 || [[Thành phố Vladivostok|Vladivostok]] || Vladivostok
|-
| — || Nga (tổng) || РФ || 17 125 191 || 146 150 789 || 8,53 || 89 || Moscow || Moscow
|}

=== Các vùng kinh tế ===
Để phục vụ cho mục đích thống kê và kinh tế, các chủ thể liên bang được hợp thành 12 vùng kinh tế <ref>"Общероссийский классификатор экономических регионов" (ОК 024-95) введённый 1 января 1997 г., в ред. Изменения № 05/2001. Секция II. Экономические районы (Russian Classificaton of Economic Regions (OK 024-95) of January 1, 1997 as amended by the Amendments #1/1998 through #5/2001. Section II. Economic Regions)</ref> . Các vùng kinh tế cùng các bộ phận của nó có chung xu hướng phát triển lại được nhóm thành siêu vùng kinh tế.
== Tham khảo ==
<references />